1. Aşama: Matematiksel Eşitlik ve Defter-i Kebir Mutabakatı

Mizanın ilk denetim noktası, yevmiye defteri toplamları ile kebir toplamlarının ve mizan borç/alacak kolonlarının birbirine kuruşu kuruşuna eşit olmasıdır. Açılış fişi, dönem içi hareketler ve kapanış kayıtları arasında kopukluk bulunmamalıdır. Ancak unutulmamalıdır ki; borç-alacak eşitliği yalnızca çift taraflı kayıt tekniğinin çalıştığını gösterir, hesabın içeriğindeki hataları gizleyebilir.

2. Aşama: Hesap Karakterine Göre Bakiye Kontrolü (Ters Bakiye Radarı)

Tekdüzen Hesap Planı gereğince:
• 100 - 299 Aktif Varlık Hesapları: Borç bakiyesi verir veya sıfır olur. Alacak bakiyesi vermesi istisnai durumlar (veya düzenleyici hesaplar) hariç muhasebe hatasıdır.
• 300 - 599 Pasif Kaynak Hesapları: Alacak bakiyesi verir veya sıfır olur. Borç bakiyesi vermesi doğrudan ters kayıt işaretidir.
• 103 Verilen Çekler ve 257 Birikmiş Amortismanlar: Aktifi düzenleyici pasif karakterli hesaplar olup alacak bakiyesi verir.
Mizanda aktif bir hesabın (örneğin 100 Kasa veya 153 Ticari Mallar) alacak bakiyesi vermesi, mükellefin stoksuz fatura kestiğini ya da fiş kayıtlarında eksik/hatalı giriş olduğunu gösterir.

3. Aşama: Kasa, Banka ve Çek Portföyü Mutabakatı

100 Kasa hesabının hiçbir iş günü negatif bakiye vermemesi şarttır. Gün sonu yüksek kasa bakiyeleri vergi denetimlerinde adat faizi ve KDV tarhiyatı gerekçesi yapılmaktadır. 102 Bankalar hesabı ilgili bankanın dönem sonu hesap ekstresiyle, 101 Alınan Çekler ve 103 Verilen Çekler ise fiziki çek bordrolarıyla karşılaştırılmalıdır.

4. Aşama: 7'li Maliyet ve 6'lı Gelir Tablosu Yansıtma Tutarlılığı

Dönem sonlarında 710, 720, 730, 760, 770 ve 780 hesaplarının bakiyeleri, ilgili yansıtma hesapları (711, 721, 731, 761, 771, 781) vasıtasıyla 6'lı gelir tablosu hesaplarına veya 151/152 stok maliyet hesaplarına aktarılmış olmalıdır. Yansıtma sonrası 7'li hesapların net bakiyesinin sıfır olması gerekir.

5. Aşama: Otomatik Mizan Kontrol Yazılımı Kullanımı

Manuel Excel formülleriyle 10.000 satırlık detaylı bir mizanın tüm alt hesaplarını tek tek taramak saatler alabilir ve göz yorgunluğu sebebiyle alt kırılımlardaki ters bakiyeler atlanabilir. Arvelens gibi otomatik mizan kalite kontrol araçları, 80+ denetim kuralını 10 saniye içinde çalıştırarak insan hatasını ve ceza riskini ortadan kaldırır.